Wikiwijs biedt vanaf 1 september 2010 de mogelijkheid leermateriaal in leerlijnen te plaatsen. Dit is aanvankelijk maar voor enkele vakken beschikbaar, maar het aantal vakken zal in de komende maanden uitgebreid worden. Op deze pagina kun je achtergrondinformatie over leerlijnen vinden en verwijzingen naar relevante websites. Je kunt ook handleidingen en een template downloaden die je kunt gebruiken wanneer je met leerlijnen aan de slag wilt gaan.

• Wat is een leerlijn
• Wat biedt Wikiwijs voor mogelijkheden met leerlijnen?
• Voor welke vakken zijn er nu leerlijnen mogelijk?
• Wat zijn de verdere plannen van Wikiwijs rondom leerlijnen?
• Achtergronden
• Downloads

Wat is een leerlijn?

Er bestaan diverse omschrijvingen voor leerlijnen. Bij Wikiwijs hanteren we de omschrijving die SLO heeft gemaakt:

Een leerlijn is een beredeneerde opbouw van tussendoelen en inhouden naar een einddoel.

Op http://www.watereducatie.nl/index.php?item=249 staat de volgende wat uitgebreidere beschrijving gegeven, die als aanvullend kan worden beschouwd aan de definitie van SLO:

Van 'bovenaf' wordt in het onderwijs vastgesteld wat een leerling aan het eind van een leertraject moet kennen en kunnen. Met enkele niveauverschillen is dat tot en met de basisvorming in het voortgezet onderwijs voor iedereen hetzelfde. Deze kennis en kunde verwerft een leerling natuurlijk niet ineens, maar stapsgewijs.

Op basis van 'waar leerlingen op bepaalde leeftijd toe in staat zijn/zouden moeten zijn', wordt een deel van de leerstof behandeld en worden praktische vaardigheden geoefend. Zet dit af in de tijd en er is sprake van een doorlopende leerlijn. Doorlopende leerlijnen kunnen voor de totale leerstof, afzonderlijke vakken maar ook afzonderlijke thema's worden opgesteld.

Een leerlijn is een instrument voor school en docent. Kijkend vanuit de kerndoelen kan een school de keuze maken aan welk onderwerp zij wanneer en op welke manier aandacht willen besteden. Daarbij verdient het de voorkeur om daar niet ad hoc keuzes in te maken, maar om als school te kiezen om verspreid over de jaren onderwerpen terug te laten komen. Een doorlopende leerlijn geeft aan:

• Wat behandeld kan worden per groep/klas;
• Wat behandeld moet zijn alvorens een volgende stap te kunnen zetten (voorwaardelijkheid);
• De relatie met afzonderlijke vakken (aardrijkskunde, geschiedenis, etc);
• De relatie met de kerndoelen (en tussendoelen).

In de omschrijving van een leerlijn is sprake van een beredeneerde opbouw. De "beredenering" van de opbouw zal mede invloed hebben op de wijze waarop een individuele school of docent invulling geeft aan het bereiken van het door de leerlijn te bereiken einddoelen. In het rapport "Leerlijnen en vocabulaires in de praktijk" van Allard Strijker (SLO) (zie 'downloads, hieronder) staan de volgende elementen gegeven die de beredenering in de opbouw van een leerlijn beschrijven:

Een leerlijn geeft niet een uitputtende opsomming van inhouden. De leerlijn heeft meer het karakter van een systeem, waarbinnen de ruimte bestaat om eigen programma's, lokale programma's of nieuwe programma's een plaats te geven. Een programma geeft aan hoe de mogelijke invulling van de leerlijn plaats kàn vinden. In die programma's wordt dan ook invulling gegeven aan de beredeneerde opbouw. Een programma is in die zin de implementatie van een leerlijn waarmee een docent van les tot les een houvast wordt gegeven om uiteindelijk aan de doelen waarop de leerlijn is gebaseerd te voldoen. In het bijzonder kan een commerciële methode worden beschouwd als zo'n programma.

Uit het voorgaande volgt ook dat er voor één vakgebied in een sector meerdere leerlijnen kunnen bestaan. Vooral de filosofie en de didactiek achter een leerlijn kunnen voor varianten in leerlijnen zorgen. Dit wordt het beste geïllustreerd door de diversiteit aan commerciële methoden. In feite zijn dat vertalingen en interpretaties van de kerndoelen en eindtermen naar een concreet lesproduct. Voor een vakgebied bestaan aldus verschillende methoden.

Wat biedt Wikiwijs voor mogelijkheden met leerlijnen?

Binnen Wikiwijs bestaan de volgende mogelijkheden om met leerlijnen aan de slag te kunnen gaan:

1. Er worden voorbeeldleerlijnen beschikbaar gesteld. Van deze leerlijnen is de beredeneerde opbouw daarachter ook beschikbaar en zijn er leermaterialen aan gekoppeld.
2. Van leermaterialen kan worden aangegeven aan welke doelen ze bijdragen danwel bij welk domein van een vakgebied het leermateriaal behoort.
3. Van leermaterialen kan worden aangegeven welke begrippen en onderwerpen er aan bod komen. Dit bepaalt, samen met 2, op welke plek in een leerlijn het leermateriaal kan worden gebruikt.
4. Zoeken naar leerlijnen per sector en vakgebied
5. Voorbeeldleerlijnen kunnen aanpassen (bijvoorbeeld leermateriaal in die leerlijn vervangen door ander materiaal)
6. Zelf een leerlijn maken (d.w.z. een selectie van te behalen leerdoelen maken en daarvoor een samenhangend lesprogramma maken)

Er zijn handleidingen beschikbaar om het werken met leerlijnen te ondersteunen (zie 'downloads, hieronder)

Voor welke vakken zijn er nu leerlijnen mogelijk?

Om voor een vak met leerlijnen aan de slag te kunnen moeten er eerst de volgende zaken beschikbaar zijn:

• Een lijst waarin de kerndoelen van dat vak opgedeeld staat naar concrete leerdoelen, of een lijst waarin de te behandelen domeinen en subdomeinen van dat vak opgesomd staan.
• Een lijst waarin de begrippen en onderwerpen staan genoemd die bij dat vak aan bod moeten komen.

De relaties die er tussen de beide waardenlijsten bestaan moeten ook worden vastgesteld: bij een leerdoel of bij een subdomein komen maar enkele uit de hele lijst van onderwerpen aan bod. De beschikbaarheid van dergelijke waardenlijsten is bepalend of met leerlijnen aan de slag kan worden gegaaan voor een vak. Voor de meeste vakken bestaan deze waardenlijsten nog niet. Momenteel kan bij de volgende vakken met leerlijnen worden gewerkt.

• Taal/Nederlands voor PO, VO en MBO.
• Rekenen voor PO
• Wiskunde voor VO Onderbouw

Bij deze vakken sluiten de waardenlijsten aan bij de systematiek van referentieniveaus (zie 'achtergronden', hieronder). Op dit moment is het nog niet mogelijk om voor het leermateriaal aan te geven bij welk referentieniveau het aansluit. Het is wel mogelijk aan te geven voor welk onderwijstype (sector en niveau) het leermateriaal bestemd is.

Wat zijn de verdere plannen van Wikiwijs rondom leerlijnen?

Wat er nu mogelijk is met leerlijnen beschouwen wij als een eerste stap. De komende maanden zullen we nagaan of datgene wat nu beschikbaar is aansluit bij de verwachtingen van de gebruikers. Dat zal naar alle waarschijnlijkheid leiden tot aanpassingen aan de bestaande mogelijheden en uitbreidingen met nieuwe mogelijkheden. De volgende nieuwe mogelijkheden staan al gepland om in de komende maanden te realiseren en beschikbaar te stellen:

• Kunnen selecteren van een (commerciële) methode als zoekingang naar leerlijnen. Op deze wijze kan eenvoudig leermateriaal worden gevonden dat als vervanging kan dienen voor een hoofdstuk of paragraaf uit een methode.
• Ontwikkelen van de voor leerlijnen benodigde waardenlijsten met leerdoelen en begrippen. We plannen nog dit kalenderjaar voor MBO Leren, loopbaan en burgerschap en VO wiskunde onderbouw op te leveren. Verwacht wordt dat medio 2011 voor alle vakken in het PO en VO deze waardenlijsten beschikbaar zullen zijn. Voor het MBO is een dergelijke planning momenteel nog niet te maken.
• Mogelijk maken om bij leermaterialen ook het referentieniveau aan te geven (alleen voor Taal en Rekenen/Wiskunde). Aan reeds gemetadateerd leermateriaal kan dan naar alle waarschijnlijkheid grotendeels geautomatiseerd het bijbehorende referentieniveau worden gekoppeld.

Achtergronden

Hier worden links naar externe sites weergegeven die meer achtergrondinformatie over leerlijnen in het algemeen en leerlijnen taal en rekenen in het bijzonder geven.

http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/taal-en-rekenen
Van de Rijksoverheid: informatie over de referentieniveau Taal en Rekenen, de voorgenomen veranderingen in taal- en rekenonderwijs, ondersteuning die scholen en docenten kunnen krijgen bij het invoeren van en werken met de referentieniveaus en de gevolgen voor lerarenopleidingen.

http://www.taalenrekenen.nl/
Op deze website vindt u informatie over de referentieniveaus voor Taal en Rekenen en de uitwerking daarvan. In de komende tijd zal hier veel ondersteuningsmateriaal beschikbaar komen.

http://www.rekenlijn.nl
Visualisatie en voorbeelden van doorlopende leerlijnen rekenen van het Freudenthalinstituut, het SLO en de KPC-groep.

http://www.leerlijnentaal.nl/
Deze site maakt in vier taaldomeinen de praktische vertaalslag van de referentieniveaus naar de al langer omschreven leerlijnen en tussendoelen van het Expertisecentrum Nederlands: beginnende geletterdheid (groep 1-3), gevorderde geletterdheid (groep 4-8) en mondelinge communicatie (groep 1-8). Verder vindt u lessuggesties en inspirerende voorbeelden.

http://www.leerlijnwijzer.nl/
De Leerlijnwijzer heeft betrekking op vijf hoofdgebieden: schoolorganisatie, leerinhoud, vaardigheden, sociaal-emotionele ontwikkeling en loopbaanoriëntatie. Leerlijnwijzer.nl start met een Quickscan. Deze korte vragenlijst geeft u snel een eerste indruk, hoe u per hoofdgebied scoort t.a.v de doorlopende leerlijn. Bij Diagnose gaat u vervolgens dieper in op elk hoofdgebied. U bent vrij om te bepalen voor hoeveel hoofdgebieden u de Diagnose vragenlijsten invult. Op basis van uw score biedt de website specifieke producten en diensten om direct aan de slag te gaan in uw schoolpraktijk.

Downloads

Een template met daarin de kopjes voor de beschrijving van de beredeneerde opbouw achter een leerlijn (gebaseerd op document "Leerlijnen in de praktijk"). Dit document kan dan als docentenhandleiding aan een leerlijn worden toegevoegd, zodat de gebruiker meer informatie heeft over de toepasbaarheid en achtergronden van de leerlijn.

Rapport "Leerlijnen en vocabulaires in de praktijk" van Allard Strijker (SLO) [pdf 2163 Kb ]

Handleiding "Hoe maak je een leerlijn in Wikiwijs Arrangeren" [PDF 2596 Kb ]

Handleiding "Hoe metadeer je materialen voor een leerlijn" [PDF 1672 Kb ]

Handleiding "hoe metadateer je materiaal in Wikiwijs om hun plaats in een leerlijn vast te leggen". [wordt z.s.m. geplaatst]